Sabahdan etibarən Bakı dünya şəhərsalma siyasətinin əsas məkanı kimi ön plana çıxır. 17-22 may 2026-cı il tarixlərində keçiriləcək 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 13) sadəcə beynəlxalq tədbir deyil, Azərbaycanın inkişaf strategiyasında strateji bir mərhələdir. “Hər kəs üçün yaşayış yerləri: Təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və icmalar” mövzusu altında keçirilən forum qlobal mənzil böhranına fokuslanaraq, New Urban Agenda-nın (Yeni Urban Gündəlik) icrası hesabatına töhfə verəcək. Forumun əhəmiyyəti aydın şəkildə rəqəmlərdə də özünü göstərir. Hazırda təxminən 3 milyard insan müxtəlif formada mənzil problemləri ilə üzləşir, onlardan 1,1 milyarddan çoxu qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrində (slumlar) yaşayır, 300 milyondan artıq insan isə evsizdir. Bu problemlər iqlim dəyişikliyi və artan bərabərsizliklərlə daha da kəskinləşir. Bakını müasir infrastrukturu, post-konflikt yenidənqurma təcrübəsi və davamlı inkişaf yolunda atdığı addımlarla qlobal müzakirələr üçün ideal platforma kimi qiymətləndirmək olar.

2026-cı ilin Prezident İlham Əliyev tərəfindən “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunması təsadüfi deyil. Bu qərar ölkə daxilində sistemli islahatları stimullaşdırır və Azərbaycanı beynəlxalq arenada dayanıqlı urban inkişafın fəal iştirakçısı kimi mövqeləndirir. Forum Cənubi Qafqaz regionunda ilk dəfə keçirilir və Azərbaycan dövlət və hökumət başçıları səviyyəsində sammitə ev sahibliyi edən ilk ölkə kimi tarixə düşür. Bu, yumşaq gücün artırılması, diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi və Qarabağdakı “ağıllı kənd” və yenidənqurma təcrübəsinin dünya ilə paylaşılması üçün güclü fürsətdir. Bundan başqa, iqtisadi perspektivlər də daha konkret fürsətlər vəd edir. Bu forum minlərlə iştirakçını Urban Expo, investisiya görüşləri və şəbəkə imkanları xarici birbaşa investisiyaları real estate, smart city texnologiyaları, yaşıl infrastruktur və tikinti sahələrində cəlb edə bilər. Bakı Olimpiya Stadionu ərazisində keçiriləcək tədbir infrastrukturun inkişafını stimullaşdırır. Bakı 2040 Baş Planı – polisentrik inkişaf, yaşıl koridorlar, nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması və mərkəzdən kənar yeni rayonların yaradılması beynəlxalq diqqət qazanır və regional balanslı inkişafa töhfə verir. Mənzil sektoru da öz növbəsində iqtisadiyyatın diversifikasiyasında mühüm rol oynaya bilər.

Həmçinin sosial və urban transformasiya baxımından forum daxili çağırışlara da diqqəti artırır. Bakı və digər şəhərlərdə sürətli urbanizasiya, köhnə yaşayış fondunun yenilənməsi, mənzil əlçatanlığı, inklüziv planlaşdırma və iqlim adaptasiyası kimi məsələlər prioritetə çevrilir. Forum inklüziv idarəçilik, torpaq hüquqları, gənclərin və sağlamlığı məhdud şəxslərin iştirakı, tarixi mirasla (İçərişəhər) müasir inkişafın tarazlığını ön plana çıxarır. Forumdan əvvəl isə Bakı Urban Week kimi ön tədbirlər və 1200-dən çox könüllü bu prosesi dəstəkləyir. WUF 13-ün uğuru forumun bitməsi ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ “Baku Call to Action” nəticə sənədinin praktiki icrası, yerli qanunvericiliyin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması və konkret layihələrin həyata keçirilməsidir. Ministerial görüşlər New Urban Agenda-nın növbəti mərhələsinə (2036-ya qədər) prioritetlər müəyyənləşdirəcək. Böyük tədbirlər bəzən qısamüddətli effekt yaradır, uzunmüddətli dəyişiklik üçün institusional gücləndirmə, peşəkar hazırlıq və davamlı monitorinq vacib şərtlərdən sayılır. Eyni zamanda, regional bərabərsizliklər, mənzil qiymətləri ilə gəlirlər arasındakı disbalans və ətraf mühit riskləri kimi çətinliklər həll tələb edir. Forum bu problemlərə diqqəti artırsa da, nəticələr yerli siyasət iradəsindən və icradan asılı olacaq.

Nəticə etibarilə, WUF 13 Azərbaycan üçün yalnız imic fürsəti deyil, həm də dayanıqlı inkişaf modelini dərinləşdirmək, enerji gəlirlərindən diversifikasiya etmək və qlobal inteqrasiyanı gücləndirmək imkanıdır. Əgər bu platforma düzgün idarə olunsa, Bakı təkcə tədbirə ev sahibliyi etməyəcək, həm də dayanıqlı şəhərlərin gələcəyinə real töhfə verəcək. Bu, həm daxili inkişaf, həm də beynəlxalq nüfuz baxımından ölkənin strateji maraqlarına tam cavab verir. Forumun nəticələri yaxın illərdə Azərbaycan şəhərlərinin simasında, vətəndaşların həyat keyfiyyətində və iqtisadi göstəricilərdə öz əksini tapacağı şübhısizdir. Bu, sadəcə beynəlxalq tədbir deyil, gələcək urban inkişafımızın əsas sınaqlarından biridir.

Canməmməd CANMƏMMƏDOV

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı