"Düz 17 il önçə qədim Naxçıvan torpağında əsası qoyulan tarixi rəsmiyyət, bu gün yalnız regionu deyil, daha geniş bir qlobal coğrafiyanı siyasi, iqtisadi, nəqliyyat-logistika, enerji, mədəniyyət və innovativ texnologiyalar müstəvisində birləşdirən nəhəng və sarsılmaz bir strateji əməkdaşlıq platformasına — Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrilmişdir."

Bəzən elə görüşlər olur ki, onların əhəmiyyəti yalnız keçirildiyi günlə, müzakirə olunan məsələlərlə ölçülmür. Belə görüşlər xalqların gələcəyinə, dövlətlərin münasibətlərinə və tarixə buraxdığı izlə yadda qalır. Oktyabrın 30-da Ankarada keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə toplantısına da məhz bu prizmadan baxmaq lazımdır. Bu toplantı sadəcə dövlət başçılarının bir araya gəlməsi deyil, ortaq köklərə, eyni tarixi yaddaşa və gələcək qarşısında oxşar məsuliyyətə malik xalqların birliyini daha da möhkəmləndirmək fürsətidir.

Bu gün dünya əvvəlkindən daha mürəkkəb və həssas bir dövr yaşayır. Müharibələr, geosiyasi qarşıdurmalar, iqtisadi qeyri-sabitlik, enerji və nəqliyyat yolları ətrafında yaranan problemlər dövlətləri yeni qərarlar qarşısında qoyur. Beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyin artdığı, sabahın hansı çağırışlarla üzləşəcəyini əvvəlcədən müəyyən etməyin çətinləşdiyi bir vaxtda heç bir dövlət öz gələcəyini yalnız başqalarının qərarlarından asılı vəziyyətdə görmək istəmir. Belə bir şəraitdə etibarlı tərəfdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlar ətrafında birləşmək xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın genişlənməsi, müşahidəçi dövlətlərlə (Macarıstan, Türkmənistan, Şimali Kipr Türk Respublikası) əlaqələrin inkişafı türk dünyasının beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyini gücləndirən mühüm amillərdəndir. Ortaq dilimiz, mədəniyyətimiz və tarixi bağlarımız bizi bir-birimizə yaxınlaşdırır. Ancaq bu yaxınlığın əsl gücü yalnız keçmişimizi xatırlamaqda deyil, bugünkü problemləri birlikdə həll etmək, sabah üçün ortaq hədəflər müəyyənləşdirmək bacarığındadır.

Ankarada keçiriləcək zirvə toplantısının “Türk əsri: Dildə, fikirdə, işdə birlik” mövzusu da bu baxımdan dərin məna daşıyır. Çünki birlik yalnız eyni sözləri söyləmək deyil. Birlik çətin günlərdə bir-birini anlamaq, ortaq maraqları qorumaq, iqtisadi imkanları birləşdirmək və gələcəyə dair qərarları uzlaşdırmaqdır. Əgər türk dövlətləri sahib olduqları insan potensialını, təbii sərvətlərini, coğrafi mövqelərini və iqtisadi imkanlarını ortaq məqsədlərə yönəldə bilsələr, bu əməkdaşlıq bütün region üçün yeni inkişaf imkanları yarada bilər.

Bu mühüm toplantıda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan oktyabrın 21-də telefon danışığı zamanı Azərbaycan Prezidentini zirvə toplantısına dəvət edib. Dövlət başçılarının həmin söhbətdə ikitərəfli münasibətləri, regional və beynəlxalq məsələləri müzakirə etməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin türk dünyasının ümumi gündəliyindəki yerini bir daha göstərir.

Azərbaycan bu təşkilatın sıradan üzvü deyil. Ölkəmiz türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsində, ortaq təşəbbüslərin irəli sürülməsində və regional əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Naxçıvan Sazişinin imzalanması ilə əsası qoyulan bu əməkdaşlıq yolu Azərbaycanın siyasi iradəsi və fəal iştirakı ilə yeni mərhələlərə yüksəlib.

Prezident İlham Əliyevin zirvə toplantısında iştirakı bu baxımdan yalnız diplomatik təmsilçilik məsələsi deyil. Bu, Azərbaycanın türk dünyasının gələcəyinə dair mövqeyinin ifadəsi, ortaq qərarların qəbulunda iştirak etmək və qarşıdakı dövr üçün prioritetlərin müəyyənləşdirilməsinə töhfə vermək baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan üçün türk dövlətləri ilə münasibətlər həm mənəvi bağlılıq, həm də real strateji maraqlar deməkdir. Ölkəmizin Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat marşrutlarında mövqeyi, enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə və regional əməkdaşlıq imkanları türk dünyasının ümumi potensialını artırır. Bu imkanların düzgün dəyərləndirilməsi isə təkcə ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütövlükdə regionun inkişafına xidmət edə bilər.

Bu gün türk dövlətlərinin qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biri siyasi dialoqu gücləndirmək, regional sabitliyə töhfə vermək və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Çünki müasir dünyada məsafələr yaxınlaşsa da, təhlükələr də sərhədləri asanlıqla aşır. Bir bölgədə baş verən qarşıdurma başqa bölgələrin iqtisadiyyatına, enerji təchizatına, nəqliyyat əlaqələrinə və insanların gündəlik həyatına təsir göstərə bilir.

Belə bir şəraitdə türk dövlətlərinin bir-biri ilə müntəzəm məsləhətləşməsi, mövqelərini uzlaşdırması və problemlərin sülh yolu ilə həllini dəstəkləməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Təbii ki, hər bir dövlətin öz milli maraqları və fərqli yanaşmaları var. Əsl siyasi müdriklik də bu fərqləri nəzərə alaraq ortaq məxrəcə gəlmək, qarşılıqlı etimadı qorumaq və əməkdaşlığı konkret nəticələrlə möhkəmləndirməkdir.

Türk dünyasının gücü kiməsə qarşı dayanmaqda deyil, öz dövlətlərinin təhlükəsizliyini, xalqlarının rifahını və regionun sabitliyini təmin etmək üçün birlikdə işləməkdədir. Sülhün qorunması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsi bu birliyin əsas istiqamətləri olmalıdır.

Ankara zirvəsi məhz belə bir mesajın ifadəsinə çevrilə bilər: çətinliklər nə qədər çox olsa da, dialoq və əməkdaşlıq imkanları tükənməməlidir. Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın gələcəyi yalnız siyasi bəyanatlarla ölçülməməlidir. Bu birliyin faydası insanların həyatında hiss olunmalı, sahibkarlar üçün yeni imkanlar açılmalı, gənclər daha geniş təhsil və inkişaf perspektivləri qazanmalıdır.

Ticarətin genişləndirilməsi, gömrük prosedurlarının asanlaşdırılması, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji sahəsində tərəfdaşlıq, rəqəmsal texnologiyalar və elmi mübadilə qarşıdakı dövrün vacib istiqamətləridir. Orta Dəhliz kimi beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının səmərəliliyinin artırılması türk dövlətlərini bir-birinə daha sıx bağlaya, onların dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirə bilər.

Bununla yanaşı, mədəniyyət və təhsil sahəsində əlaqələr də unudulmamalıdır. Çünki dövlətlər arasında uzunömürlü münasibətləri yalnız iqtisadi maraqlar deyil, xalqların bir-birini tanıması, anlaması və etibar etməsi möhkəmləndirir. Türk dünyasının gəncləri ortaq tarixlərini öyrənməklə yanaşı, müasir elmin, texnologiyanın və sahibkarlığın imkanlarından birgə yararlanmalıdırlar.

Ən vacibi isə qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsidir. Ankarada veriləcək mesajlar konkret layihələrlə, yeni razılaşmalarla və xalqların rifahına xidmət edən addımlarla davam etdirilərsə, zirvə toplantısının tarixi əhəmiyyəti daha aydın görünəcək.

Türk dünyasının birliyi bu günün siyasi gündəliyi ilə məhdudlaşmır. Bu, həm də gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir. Bizdən sonrakı nəsillər türk dövlətlərinin hansı imkanlara sahib olduğunu deyil, bu imkanlardan necə istifadə etdiyini qiymətləndirəcəklər.

Əgər ortaq sərvətlərimizi inkişaf üçün səfərbər edə, bir-birimizin uğuruna sevinə, çətin günlərdə qarşılıqlı dəstək göstərə və fikir ayrılıqlarını sağlam dialoqla həll edə bilsək, türk dünyasının birliyi daha möhkəm təməl üzərində qurulacaq. Əks halda, yalnız tarixi bağlarımızla fəxr etmək gələcəyin çağırışlarına cavab vermək üçün kifayət etməyəcək.

Ankarada keçiriləcək 13-cü Zirvə toplantısı bu baxımdan yeni imkanların dəyərləndirilməsi, ortaq məqsədlərin dəqiqləşdirilməsi və əməkdaşlığın daha yüksək səviyyəyə qaldırılması üçün mühüm fürsətdir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı isə ölkəmizin türk dünyasının gələcəyinə verdiyi önəmin və məsuliyyətin ifadəsi kimi dəyərləndirilə bilər.

Unutmayaq ki, böyük ailəni böyük edən yalnız onun üzvlərinin sayı deyil, aralarındakı etimad, bir-birinə verdiyi dəyər və ortaq gələcək naminə göstərdiyi səydir.

Türk dünyası üçün də əsas məsələ budur: ortaq tariximizi gələcəyin gücünə çevirmək, birliyimizi sözlərdən əmələ daşımaq və xalqlarımıza daha təhlükəsiz, firavan həyat qurmaq.

Ankara zirvəsi bir daha göstərməlidir ki, türk dövlətlərinin birliyi sadəcə keçmişdən gələn mənəvi miras deyil, bu günün ehtiyacı və sabahın strateji gücüdür.

Əlövsət HÜSEYNQULIYEV 

Beynəlxalq Antiterror Birliyi Prezidentinin müşaviri,

Antiterror və təhlükəsizlik üzrə ekspert