Müasir dünyanın siyasi mənzərəsi sürətlə dəyişir. Beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni reallıqlar yaranır, müxtəlif regionlarda münaqişələr və qarşıdurmalar davam edir, ənənəvi təhlükələrlə yanaşı, yeni çağırışlar meydana çıxır. Belə bir mürəkkəb dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi, milli maraqların qorunması və davamlı inkişafın təmin edilməsi hər bir ölkə qarşısında mühüm vəzifələr qoyur.

Belə bir şəraitdə Türk Dövlətləri Təşkilatının rolunun və əhəmiyyətinin artması xüsusi diqqət çəkir. Sentyabrın 17-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlər Türk dünyasının qarşısında dayanan vəzifələrin mahiyyətini aydın şəkildə ortaya qoydu. Görüş TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısı çərçivəsində Bakıda keçirilib.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında həm Türk dünyasının tarixi-mədəni birliyinə, həm təşkilatın artan imkanlarına, həm də müasir təhlükəsizlik çağırışlarına xüsusi diqqət yetirildi. Dövlət başçısının fikirlərində bir həqiqət aydın ifadəsini tapdı: Türk dövlətlərinin qarşılıqlı əməkdaşlığı artıq yalnız siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrlə məhdudlaşmamalı, təhlükəsizlik sahəsində də sistemli və səmərəli əməkdaşlıqla tamamlanmalıdır.

Tarixin formalaşdırdığı böyük birlik

Türk xalqlarını birləşdirən amillər yüzilliklərin sınağından keçib. Ortaq tarix, dil, mədəniyyət, adət-ənənələr və mənəvi dəyərlər bu xalqlar arasında möhkəm bağlar yaradıb.

Bu gün həmin tarixi bağlar müasir dövlətlərarası münasibətlərin mühüm təməlini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Türk Dövlətləri Təşkilatının mühüm üstünlüklərindən biri onun ümumi etnik köklərə malik ölkələri birləşdirməsidir. Bu xüsusiyyət təşkilata digər beynəlxalq platformalardan fərqlənən xüsusi məzmun qazandırır.

Burada söhbət yalnız keçmişdən gələn qohumluq münasibətlərindən getmir. Məsələ həm də həmin ortaq dəyərlərin müasir dövrdə dövlətlərarası əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə xidmət etməsidir.

Türk dünyasının müxtəlif ölkələrində yaşayan insanların bir-birinə olan münasibəti, dil və mədəniyyət yaxınlığı, ortaq tarixi yaddaş xalqlarımız arasında təbii həmrəyliyin formalaşmasına şərait yaradır. Bu mənəvi yaxınlıq isə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın daha möhkəm əsaslar üzərində qurulmasına imkan verir. Təhlükəsizlik artıq ümumi məsələdir

Dövlətlərin təhlükəsizliyinə münasibət də zamanla dəyişir. Əgər əvvəl təhlükəsizlik dedikdə əsasən hərbi təhlükələr nəzərdə tutulurdusa, indi bu anlayış daha geniş məzmun daşıyır.

Kibertəhdidlər, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, terrorçuluq, dini ekstremizm, hibrid təhdidlər və kritik infrastrukturun təhlükəsizliyi müasir dünyanın qarşısında duran əsas problemlərdəndir. Prezident İlham Əliyev də çıxışında bu məsələlərə xüsusi diqqət çəkib.

Bu təhdidlərin bir çoxunun dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmaması onların qarşısının alınmasında beynəlxalq və regional əməkdaşlığı zəruri edir. Bir ölkənin təhlükəsizliyinə yönəlmiş risk digər ölkəyə də təsir göstərə bilər. Buna görə də məlumat və təcrübə mübadiləsi, operativ əlaqələndirmə və qarşılıqlı əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Məhz bu baxımdan TDT ölkələrinin təhlükəsizlik şuraları katiblərinin mütəmadi görüşlərinin keçirilməsi mühüm hadisədir. Bu görüşlər təhlükəsizlik sahəsində ortaq problemlərin müzakirəsinə, mümkün risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə və onların qarşısının alınması üçün birgə yanaşmaların formalaşdırılmasına imkan verir.

Prezident İlham Əliyevin mühüm mesajı

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də təhlükəsizlik strukturlarının qarşısında duran vəzifələrin düzgün müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır.

Dövlət başçısı qeyd edib ki, beşinci toplantı çərçivəsində məlumat və təcrübə mübadiləsinin aparılması, zəif yerlərin və kənar təsirlərin nüfuz edə biləcəyi imkanların müəyyənləşdirilməsi faydalıdır.

Bu yanaşma təhlükəsizliyin yalnız təhlükə yarandıqdan sonra ona cavab verməkdən ibarət olmadığını göstərir. Əsas məqsəd riskləri əvvəlcədən müəyyənləşdirmək, zəif nöqtələri aradan qaldırmaq və preventiv tədbirlər görməkdir.

Bu, xüsusilə müasir informasiya və texnologiya əsrində böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki yeni təhlükələr bəzən görünməz formada meydana çıxır. Kiberməkanda baş verən hücumlar, dezinformasiya kampaniyaları, iqtisadi və sosial sabitliyə təsir göstərə biləcək manipulyasiyalar təhlükəsizlik sistemləri qarşısında yeni vəzifələr yaradır.

Belə şəraitdə təcrübə mübadiləsi və qarşılıqlı öyrənmə dövlətlərin təhlükəsizlik imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir.

Türk dünyasının yüksəliş mərhələsi

Prezident İlham Əliyevin çıxışında mühüm yer tutan məsələlərdən biri Türk dünyasının inkişaf perspektivləri ilə bağlıdır.

Azərbaycan Prezidenti bildirib ki, Türk dünyası özünün yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyub. Ölkələrdə sülh, sabitlik və inkişaf proseslərinin davam etməsi xalqlarımız üçün böyük nailiyyətdir.

Bu yüksəlişin arxasında böyük potensial dayanır. Türk Dövlətləri Təşkilatına daxil olan ölkələr geniş coğrafiyanı əhatə edir, zəngin təbii və insan resurslarına malikdirlər. Eyni zamanda, onların mühüm nəqliyyat və enerji marşrutları üzərində yerləşməsi Türk dünyasının iqtisadi və geosiyasi imkanlarını daha da artırır.

Lakin potensialın reallığa çevrilməsi üçün əməkdaşlığın ardıcıl və sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi lazımdır.

Bu baxımdan təhlükəsizlik və inkişaf məsələləri bir-birindən ayrı düşünülə bilməz. Təhlükəsizliyin təmin olunmadığı mühitdə iqtisadi inkişafın davamlılığını, investisiyaların qorunmasını və genişmiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsini təmin etmək çətindir.

Deməli, Türk dövlətləri arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi eyni zamanda iqtisadi inkişafın və regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi deməkdir.

Azərbaycanın xüsusi rolu

Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində Azərbaycanın mövqeyi və təşəbbüsləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakı müxtəlif mühüm tədbirlərə ev sahibliyi etməklə Türk dünyası arasında dialoqun inkişafına mühüm töhfələr verir.

Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısının ilk dəfə Azərbaycanda keçirilməsi də bu baxımdan əlamətdardır. Prezident İlham Əliyev tədbir iştirakçılarını salamlayaraq belə mötəbər toplantının ilk dəfə Azərbaycanda təşkil edilməsindən məmnunluğunu ifadə edib.

Azərbaycanın Türk dünyasındakı rolu yalnız siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır. Ölkəmiz nəqliyyat, enerji, iqtisadiyyat, humanitar əlaqələr və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsində fəal iştirak edir.

Bakıdan keçən nəqliyyat dəhlizləri Türk dünyasının müxtəlif coğrafiyalarını bir-birinə bağlayan mühüm imkanlar yaradır. Azərbaycan həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi çıxış edir.

Bütün bunlar ölkəmizin Türk dövlətləri arasında iqtisadi və siyasi əlaqələrin daha da genişləndirilməsində rolunu artırır.

Təhlükəsizlik sahəsində yeni mərhələ

TDT daxilində təhlükəsizlik məsələlərinin ayrıca müzakirə predmetinə çevrilməsi təşkilatın inkişafında yeni mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlərdən aydın olur ki, təhlükəsizlik şuraları arasında əməkdaşlıq Türk dünyasının inteqrasiya prosesinin siyasi, iqtisadi və mədəni sahələrlə məhdudlaşmadığını göstərir.

Bu əməkdaşlığın əsas məqsədi hər hansı üçüncü tərəfə qarşı yönəlmək deyil, üzv dövlətlərin təhlükəsizliyinə və sabitliyinə töhfə verən mexanizmlərin yaradılmasıdır.

Nitekim görüş zamanı TDT təhlükəsizlik strukturlarının rəhbərləri də dünyada baş verən münaqişələr fonunda Türk Dövlətləri Təşkilatı məkanında sabitliyin əhəmiyyətini vurğulayıblar. Onların çıxışında təşkilat ölkələrinin beynəlxalq hüquqa və beynəlxalq prinsiplərə bağlılığının davam etdiriləcəyi bildirilib.

Bu yanaşma Türk dünyasının beynəlxalq münasibətlər sistemində konstruktiv əməkdaşlığa əsaslanan mövqeyini ifadə edir.

Gələcəyin təhlükəsizliyi bu gündən qurulur

Hər bir dövlətin gələcək təhlükəsizliyi bu gün atılan addımlardan asılıdır. Riskləri əvvəlcədən görmək, mümkün təhdidlərə qarşı hazırlıqlı olmaq, informasiya mübadiləsini genişləndirmək və təhlükəsizlik qurumları arasında əlaqələri gücləndirmək müasir dövlət idarəçiliyinin mühüm istiqamətlərindəndir.

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi də bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı beynəlxalq terrorçuluq, transmilli cinayətkarlıq, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, dini ekstremizm, hibrid təhdidlər və kritik infrastrukturun mühafizəsi kimi məsələlərin heç bir dövlət tərəfindən tamamilə təkbaşına həll edilə bilməməsi regional əməkdaşlığın zəruriliyini göstərir.

Bu reallıq Türk dövlətlərini daha sıx əməkdaşlığa sövq edən əsas amillərdən biridir.

Naxçıvandan Türk dünyasına baxış

Türk dünyasının birliyindən danışarkən Naxçıvanın xüsusi tarixi və coğrafi əhəmiyyətini də qeyd etmək lazımdır.

Naxçıvan tarixən Azərbaycanla türk dünyasının müxtəlif coğrafiyaları arasında mühüm əlaqələndirici məkanlardan biri olub. Bu qədim diyarın Türkiyə ilə birbaşa sərhədə malik olması, türk dünyasının mühüm coğrafi məkanlarının kəsişməsində yerləşməsi Naxçıvanın regional əhəmiyyətini artırır.

Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri türk dövlətləri arasında əlaqələrin daha da sıxlaşdırılmasıdır. Nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi bu baxımdan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Naxçıvanın Azərbaycanın əsas ərazisi ilə və daha geniş mənada Türk dünyası ilə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı gələcəkdə iqtisadi, ticari və humanitar münasibətlərin daha da genişlənməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.

Bu baxımdan Türk dünyasının inteqrasiyası yalnız böyük dövlətlərarası layihələrdən deyil, ayrı- ayrı şəhər və regionların bir-biri ilə əlaqələrinin genişləndirilməsindən də keçir.

Birlik yalnız söz deyil, məsuliyyətdir

Türk dünyasının birliyi haqqında danışarkən ən vacib məsələlərdən biri bu birliyin konkret əməli fəaliyyətlərlə möhkəmləndirilməsidir.

Ortaq tarix və mədəniyyət mühüm mənəvi təməl yaradır. Lakin bu təməlin üzərində davamlı siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik əməkdaşlığı qurulmalıdır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas məzmunu da məhz bu istiqaməti göstərir. Türk dövlətləri arasında əlaqələr inkişaf etdikcə qarşılıqlı məsuliyyət də artır.

Bu məsuliyyət həm milli dövlətlərin təhlükəsizliyinə, həm regional sabitliyə, həm də xalqlarımızın rifahına xidmət etməlidir.

Türk Dövlətləri Təşkilatının təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərinin Bakıda bir araya gəlməsi bu baxımdan mühüm hadisədir. Burada söhbət yalnız bir toplantıdan deyil, qarşılıqlı etimadın, məlumat mübadiləsinin və təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyanın inkişaf etdirilməsindən gedir.

Prezident İlham Əliyevin 17 sentyabr 2026-cı ildə Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki çıxışı Türk dünyasının qarşısında dayanan yeni çağırışların və imkanların aydın mənzərəsini ortaya qoydu.

Bu çıxışdan bir daha görünür ki, Türk dünyasının gələcəyi yalnız tarixi və mədəni bağlılıqlardan deyil, həm də müasir dövrün tələblərinə uyğun qurulan əməkdaşlıqdan asılıdır.

Bu gün Türk dövlətləri qarşısında böyük imkanlar var. Həmin imkanların reallaşdırılması üçün sülh, sabitlik, qarşılıqlı etimad və ardıcıl əməkdaşlıq vacibdir.

Azərbaycan bu prosesdə fəal iştirak edir. Bakı artıq Türk dünyasının siyasi və diplomatik dialoqunun mühüm məkanlarından birinə çevrilib. Təhlükəsizlik sahəsində keçirilən görüş də bunun növbəti nümunəsidir.

Türk dünyasının gücü onun ortaq tarixində olduğu qədər, gələcəyə birlikdə baxmaq bacarığındadır.

Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlərdən çıxan əsas nəticə də budur: dəyişən dünyada dövlətlərin təhlükəsizliyi, xalqların rifahı və davamlı inkişafı üçün qarşılıqlı əməkdaşlıq və koordinasiya getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında geniş bir yol var. Bu yolun əsas istiqamətləri isə sülh, təhlükəsizlik, inkişaf, qarşılıqlı etimad və həmrəylikdir.

Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan səslənən mesaj Türk dünyasının gələcəyinə dair mühüm bir həqiqəti bir daha gündəmə gətirir: ortaq dəyərləri qorumaq, qarşılıqlı əməkdaşlığı gücləndirmək və təhlükəsiz gələcək naminə birlikdə çalışmaq Türk dövlətlərinin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir.

Rza  XUDİYEV

 Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, xalq artisti