Bəzən dünyada baş verən hadisələrə baxanda adamın ağlına qəribə bir fikir gəlir: əgər bir gün “Apokalipsis Saatı”-nı (Doomsday Clock) açsalar, bəlkə də içindən hansısa dövlətin “xüsusi xidmət orqanı” çıxar.

Bu, əlbəttə ki, bədii bir metaforadır. Amma bu metaforanın arxasında düşündürücü bir sual dayanır: bəşəriyyəti qorxu ilə idarə etmək mümkündürmü?

Müharibələr, çevrilişlər, terror aktları, informasiya manipulyasiyası, iqtisadi təzyiqlər və cəmiyyətlərin parçalanması çox vaxt görünməyən mübarizələrin nəticəsi olur. Dövlətlər artıq təkcə ordularla deyil, kəşfiyyat, əks-kəşfiyyat, informasiya və psixoloji təsir vasitələri ilə də rəqabət aparırlar. XXI əsrin ən güclü silahı bəzən raket deyil, insan şüuruna yönələn qorxu olur.

Müasir dünyada müharibələr həmişə tanklarla başlamır. Bəzən bir yalan xəbər, sosial şəbəkələrdə yayılan dezinformasiya, iqtisadi sabotaj və ya siyasi manipulyasiya minlərlə mərmidən daha böyük təsir göstərə bilir. Buna görə də xüsusi xidmət orqanları dövlət təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsidir. Onların fəaliyyəti qanun çərçivəsində ölkənin maraqlarını qorumağa yönəlməlidir.

Ancaq tarix göstərir ki, gizli əməliyyatlar və geosiyasi qarşıdurmalar bəzən beynəlxalq gərginliyi artırıb. Bu isə saysız-hesabsız fərziyyələrin və müzakirələrin yaranmasına səbəb olub. Hər hadisənin arxasında xüsusi xidmət orqanı axtarmaq doğru yanaşma olmasa da, onların qlobal siyasətdə təsir imkanlarının mövcudluğu danılmazdır.

Bəzən düşünürsən ki, görəsən, “Apokalipsis Saatı”-nın əqrəbləri yalnız təhlükəni göstərir, yoxsa eyni zamanda psixoloji təsir alətinə də çevrilə bilər? Axı qorxu insanların düşüncəsinə hakim olanda qərarlar da dəyişir. Dövlətlər daha çox silahlanmağa başlayır, cəmiyyətlər gələcəyə inamını itirir, beynəlxalq münasibətlər isə etimad üzərində deyil, şübhə üzərində qurulur.

Əgər hansısa dövlət və ya güc mərkəzi belə simvollardan istifadə edərək dünyaya "nüvə fəlakəti hər an başlaya bilər" mesajını davamlı şəkildə ötürməyə çalışsa, bunun məqsədi nə ola bilər? Bəlkə də bu, rəqibləri psixoloji təzyiq altında saxlamaq, onları daha sərt siyasi qərarlara sövq etmək və ya qlobal gündəmi müəyyən istiqamətə yönəltmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu, sübut olunmuş bir iddia deyil, lakin beynəlxalq münasibətlərdə psixoloji təsirin necə işləyə biləcəyini düşündürən bir ehtimaldır.

Qorxu bəzən güllədən daha sürətli yayılır. İnsanlar təhlükənin həqiqi olub-olmadığını araşdırmağa macal tapmamış, onun təsiri altında yaşamağa başlayırlar. Məhz buna görə informasiya dövründə psixoloji əməliyyatlar bəzən hərbi əməliyyatlardan daha uzunmüddətli nəticələr doğurur.

"Apokalipsis Saatı" əslində bəşəriyyətin üzləşdiyi qlobal risklərin rəmzidir. Onun əqrəblərini irəli aparan əsas amillər nüvə silahlarının yayılması, regional müharibələr, iqlim böhranı, kibertəhlükələr və dövlətlər arasında etimadsızlığın artmasıdır. Ancaq bundan daha təhlükəlisi, bu risklərin insanların şüurunda idarəolunan qorxuya çevrilməsidir.

Ən böyük təhlükə görünməyən müharibələrin görünən müharibələrə çevrilməsidir. İnsanlar bir-birinə inanmadıqda, dövlətlər dialoq əvəzinə qarşıdurmanı seçdikdə və həqiqət dezinformasiyanın kölgəsində qaldıqda, “Apokalipsis Saatı”-nın əqrəbləri bir az da irəli gedir.

Bəlkə də sual saatın içindən kimin çıxacağı deyil. Əsas sual budur: o saatın əqrəblərini həqiqətən təhlükələr irəli aparır, yoxsa bəzən qorxunun özü də kimlərinsə əlində siyasi alətə çevrilir?

Əgər cavab ikinci ehtimaldırsa, onda “Apokalipsis Saatı” sadəcə obyektiv təhlükəni və zamanı göstərən rəmz deyil. O, həm də bəşəriyyətin qorxu ilə idarə olunmaq təhlükəsini göstərən, qlobal güclərin kütləvi psixologiyanı idarə etmək üçün istifadə etdiyi bir simvoldur, bir güzgüdür.

"Tarix göstərir ki, bəşəriyyət çox vaxt silahların gücündən deyil, qorxunun gücündən məğlub olub. Silahlar şəhərləri dağıda bilər, amma qorxu dövlətləri, cəmiyyətləri və insanların düşüncəsini dağıdır. “Apokalipsis Saatı”-nın əqrəblərinə baxarkən bəlkə də ən vacib sual budur: biz həqiqətən zamanla yarışırıq, yoxsa qorxunu idarə edənlərin yazdığı ssenari ilə? Çünki bəzən dünyanın sonu nüvə düyməsindən əvvəl insanların beynində başlayır."

Əlövsət HÜSEYNQULİYEV 

AŞPA-nın  üzvü statusuna malik  Beynəlxalq Antiterror Birliyi Prezidentinin müşaviri