İslam həmrəyliyinin, milli-mənəvi dəyərlərin və dini tolerantlığın qorunması Azərbaycanın dövlətçilik fəlsəfəsinin mühüm istiqamətlərindəndir.

Azərbaycan tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və sivilizasiyaların qovuşduğu məkan kimi tanınıb. Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən ölkəmiz əsrlər boyu fərqli dünyagörüşlərinə, dini inanclara və mədəni ənənələrə hörmətin qorunduğu bir diyar olub. Bu xüsusiyyətlər Azərbaycanın milli kimliyinin formalaşmasında, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsində və beynəlxalq nüfuzunun artmasında mühüm rol oynayıb.

Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında İslam dininin xüsusi yeri vardır. İslamın təbliğ etdiyi mərhəmət, ədalət, xeyirxahlıq, sülh, yardımlaşma və insanlara hörmət kimi ali dəyərlər xalqımızın həyat tərzinə, adət-ənənələrinə və ictimai münasibətlərinə dərindən nüfuz edib. Bu dəyərlər nəsildən-nəslə ötürülərək milli-mənəvi irsimizin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Ölkəmizdə İslam dininə və onun müqəddəs məkanlarına göstərilən ehtiram yalnız dini münasibətlə məhdudlaşmır. Məscidlərin, ziyarətgahların və tarixi-dini abidələrin qorunması həm də xalqımızın keçmişinə, mədəni irsinə və milli yaddaşına verilən qiymətin ifadəsidir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yerləşən qədim məscidlər, dini memarlıq nümunələri və müqəddəs ziyarətgahlar xalqımızın zəngin mənəvi dünyasının canlı şahidləridir.

İslam dəyərləri və dövlətçilik ənənələri

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, dini etiqad azadlığının təmin olunması və tarixi-dini irsin yaşadılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Konstitusiyamızda təsbit edilmiş vicdan azadlığı hər bir vətəndaşın dini etiqadını sərbəst müəyyənləşdirməsinə imkan yaradır. Azərbaycan dünyəvi dövlət olsa da, İslamın xalqımızın tarixində və mənəvi həyatında tutduğu mövqeyə böyük hörmətlə yanaşır.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, dini ənənələrin yaşadılması və cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət mühitinin möhkəmləndirilməsi xüsusi yer tutub. Onun müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik xətti milli kimliyin qorunmasını, dini-mədəni irsə ehtiramı və müasir inkişaf prinsiplərini bir araya gətirirdi.

Bu ənənələr bu gün də Azərbaycanın inkişaf strategiyasında öz əksini tapır. Dövlət tərəfindən dini abidələrin bərpasına, məscidlərin tikintisinə və yenidən qurulmasına, dini-mədəni irsin qorunmasına diqqət yetirilməsi xalqımızın mənəvi sərvətlərinə verilən dəyərin göstəricisidir.

2017-ci il – İslam həmrəyliyinə çağırış

Azərbaycanın İslam dünyasında oynadığı mühüm rolu nümayiş etdirən tarixi hadisələrdən biri 2017-ci ilin ölkəmizdə “İslam Həmrəyliyi İli” elan edilməsidir. Bu təşəbbüs İslam dünyasında birliyin, qarşılıqlı anlaşmanın, əməkdaşlığın və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Həmin il Bakıda IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməsi Azərbaycanın müsəlman ölkələri arasında dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafına verdiyi töhfəni nümayiş etdirdi. Müxtəlif ölkələrdən gələn idmançıların vahid məqsəd ətrafında birləşməsi göstərdi ki, idman yalnız yarış və qələbə vasitəsi deyil, həm də xalqlar arasında sülhün, dostluğun və qarşılıqlı hörmətin möhkəmləndirilməsi üçün mühüm platformadır.

“İslam Həmrəyliyi İli” çərçivəsində irəli sürülən ideyalar bu gün də aktuallığını qoruyur. Çünki müasir dünyada dini və mədəni fərqliliklərin qarşıdurma səbəbinə çevrilməməsi, əksinə, qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq üçün imkan yaratması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan öz tarixi təcrübəsi ilə göstərir ki, İslam həmrəyliyi digər xalqlara və dinlərə hörmətlə uzlaşa bilər.

Multikulturalizm – Azərbaycanın mənəvi zənginliyi

Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi əsas dəyərlərdən biri multikulturalizmdir. Ölkəmizdə müsəlmanlarla yanaşı, xristian, yəhudi və digər dini icmaların nümayəndələri də yaşayır. Onların dini ibadətlərini həyata keçirmələri, mədəni ənənələrini qoruyub saxlamaları və ictimai həyatda iştirak etmələri cəmiyyətimizin rəngarəngliyini nümayiş etdirir.

Multikulturalizm Azərbaycan üçün sadəcə nəzəri anlayış deyil. Bu, tarixən formalaşmış birgəyaşayış mədəniyyətidir. Müxtəlif dini və etnik mənsubiyyətə malik insanların qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşaması xalqımızın humanist dəyərlərinin və mənəvi yetkinliyinin göstəricisidir.

İslamın sülh, ədalət və mərhəmət prinsipləri də bu yanaşmanın mənəvi əsasları ilə səsləşir. İnsanların dini mənsubiyyətinə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmaması, fərqli inanclara hörmətlə yanaşılması və cəmiyyətdə həmrəyliyin qorunması həm dini, həm də ümumbəşəri dəyərlərin təzahürüdür.

Azərbaycanın multikulturalizm modeli ölkəmizin beynəlxalq miqyasda tanınmasına da töhfə verir. Müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən beynəlxalq tədbirlər ölkəmizin dialoq və əməkdaşlıq məkanı kimi mövqeyini gücləndirir.

Məscidlər və dini-mədəni irsin qorunması

Məscidlər xalqımızın dini həyatında mühüm yer tutmaqla yanaşı, tarixi yaddaşımızın və memarlıq irsimizin də ayrılmaz hissəsidir. Onların qorunması, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması milli-mənəvi irsimizə məsuliyyətli münasibətin göstəricisidir.

Bakıda yerləşən tarixi məscidlərdən tutmuş ölkəmizin bölgələrindəki qədim ibadət məkanlarınadək hər bir abidə xalqımızın dini dünyagörüşü, memarlıq ənənələri və tarixi inkişafı haqqında mühüm məlumat verir. Bu abidələr yalnız ibadət yeri deyil, həm də keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpüdür.

İslam dininə hörmətin əsas ifadələrindən biri onun həqiqi mahiyyətini – sülhü, mərhəməti, ədaləti, elmə və biliyə dəyər verməyi gündəlik həyatda yaşatmaqdır. Dini dəyərlərin qorunması eyni zamanda gənc nəslin mənəvi tərbiyəsinə, ailə institutunun möhkəmlənməsinə və cəmiyyətdə sağlam münasibətlərin inkişafına xidmət edir.

Bu baxımdan, dini abidələrin qorunması ilə yanaşı, İslamın humanist mahiyyətinin düzgün öyrədilməsi, dini maarifləndirmənin gücləndirilməsi və radikalizmə qarşı sağlam düşüncənin formalaşdırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan İslam dünyası ilə sivilizasiyalar arasında körpüdür

Azərbaycan coğrafi mövqeyi, tarixi əlaqələri və siyasi-diplomatik fəaliyyəti ilə İslam dünyası ilə digər sivilizasiyalar arasında əlaqələrin inkişafına töhfə verən ölkələrdəndir. Ölkəmiz beynəlxalq platformalarda dinlərarası dialoqun, mədəni əməkdaşlığın və qarşılıqlı anlaşmanın əhəmiyyətini daim vurğulayır.

Belə bir mövqenin əsas üstünlüyü ondadır ki, Azərbaycan öz milli və dini-mənəvi dəyərlərinə sadiq qalmaqla yanaşı, dünyaya açıq olmağı, fərqli düşüncələrə hörmətlə yanaşmağı və əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi bacarır. Bu yanaşma ölkəmizin həm İslam dünyası, həm də beynəlxalq ictimaiyyətlə münasibətlərində mühüm rol oynayır.

İslam həmrəyliyi yalnız ortaq dini mənsubiyyətlə məhdudlaşmamalıdır. O, eyni zamanda ehtiyacı olanlara yardım etmək, münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə çalışmaq, xalqlar arasında dostluğu gücləndirmək və insan ləyaqətinə hörmət etmək kimi prinsiplərlə möhkəmlənməlidir. Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsi bu dəyərlərin qarşılıqlı şəkildə inkişaf etdirilməsinin mümkünlüyünü göstərir.

Gələcək nəsillərə ötürülən mənəvi miras

Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması hər bir cəmiyyətin gələcəyi üçün mühüm şərtdir. Qloballaşan dünyada gənc nəslin öz tarixini, mədəniyyətini, dini-mənəvi irsini tanıması və eyni zamanda başqa xalqların dəyərlərinə hörmətlə yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bu istiqamətdə ailənin, təhsil müəssisələrinin, ictimai təşkilatların və kütləvi informasiya vasitələrinin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Gənclərə İslamın mərhəmət, dürüstlük, ədalət və elmə hörmət kimi dəyərlərinin aşılanması, eləcə də multikultural düşüncə tərzinin formalaşdırılması cəmiyyətin mənəvi sağlamlığına xidmət edir.

Azərbaycanın gələcək inkişafı milli-mənəvi irsin qorunması ilə müasir dünyaya inteqrasiyanın vəhdətindən asılıdır. Öz köklərinə bağlı, eyni zamanda fərqli mədəniyyətlərə açıq olan gənclik ölkəmizin həmrəyliyinin, sabitliyinin və tərəqqisinin əsas dayaqlarından biridir.

Nəticə

Azərbaycan İslam dəyərlərinə ehtiramı, dini-mədəni irsin qorunmasını, multikulturalizmi və tolerantlığı bir araya gətirən dövlət kimi özünəməxsus təcrübəyə malikdir. Ölkəmizdə İslamın mənəvi prinsiplərinin yaşadılması digər dinlərə və mədəniyyətlərə hörmətlə yanaşı həyata keçirilir. Bu xüsusiyyət Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi zənginliyini və dövlətçilik ənənələrinin humanist əsaslarını əks etdirir.

“İslam Həmrəyliyi İli” kimi təşəbbüslər isə ölkəmizin dini həmrəyliyin, dostluğun və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyəti nümayiş etdirir. Bu dəyərlərin qorunması yalnız bu günümüz üçün deyil, gələcək nəsillərin də mənəvi inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Əminliklə demək olar ki, Azərbaycanın gücü onun tarixi köklərinə bağlılığında, milli-mənəvi dəyərlərinə sədaqətində və müxtəliflik içərisində birliyi qorumaq bacarığındadır. İslam dəyərlərinə hörmət, multikulturalizm və qarşılıqlı anlaşma prinsipləri ölkəmizin gələcək inkişafına, beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsinə və xalqlar arasında sülhün təşviqinə xidmət edən mühüm mənəvi dayaqlardır.

Nicat ALLAHVERDİYEV