Böyük güclərin masasında dəyişən dünyada milli maraqlarımızın növbəti sınağı

Böyük güclərin masasında dəyişən dünyada milli maraqlarımızın növbəti sınağı

19 Noyabr 2026

Böyük dövlətlərin qəbul etdiyi qərarlar bəzən görüş masasından min kilometrlərlə uzaqda yerləşən ölkələrin də taleyinə təsir göstərir. Azərbaycan da qlobal geosiyasi proseslərdən kənarda qalmayan, strateji mövqeyinə görə beynəlxalq münasibətlərdə mühüm əhəmiyyət daşıyan dövlətlərdəndir.  

Noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində ABŞ Prezidenti Donald Trampın, Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin iştirakı ilə keçirilməsi planlaşdırılan üçtərəfli görüş beynəlxalq siyasətin diqqət mərkəzindədir. APEC sammiti çərçivəsində nəzərdə tutulan bu görüşdə qlobal sülh, strateji sabitlik və böyük dövlətlər arasında münasibətlərin müzakirəsi gözlənilir.                                                                                                      

Seçkilərdə məğlubiyyətlə üzləşmiş ABŞ liderinin və Ukraynada üç günə başa çatdırmağı hədəflədiyi hərbi əməliyyatda beş ildir çıxılmaz vəziyyətdə qalan Rusiya dövlət başçısının və hər iki tərəfin iqtisadi-siyasi asılılığından ustalıqla faydalanaraq danışıqlar masasının əsas sahibinə çevrilən Çin liderinin iştirakı ilə baş tutacaq bu müzakirələr xüsusi maraq doğurur.

İlk baxışdan Azərbaycanın birbaşa iştirak etmədiyi bu diplomatik hadisənin ölkəmizə aidiyyəti olmadığı düşünülə bilər. Lakin ABŞ, Çin və Rusiya arasındakı münasibətlərin gələcək istiqaməti Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik mühitinə, iqtisadi əlaqələrinə, nəqliyyat marşrutlarına və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinə də təsir göstərə bilər. Müasir dünyada siyasi və iqtisadi proseslər bir-biri ilə sıx bağlıdır. Böyük dövlətlər arasında əməkdaşlığın genişlənməsi beynəlxalq ticarətə və iqtisadi sabitliyə müsbət təsir göstərə bildiyi kimi, rəqabətin və qarşıdurmanın dərinləşməsi kiçik və orta dövlətlər üçün əlavə çətinliklər yarada bilər.

Azərbaycan Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun qovuşduğu strateji coğrafiyada yerləşir. Bu mövqe ölkəmizə həm Avrasiyanın nəqliyyat sistemində, həm də enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynamaq imkanı verir. Bununla belə, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsipi hər hansı böyük dövlətin maraqlarına uyğunlaşmaq deyil, milli maraqları qorumaq və müstəqil siyasi xətt yürütməkdir. Dəyişən beynəlxalq şəraitdə bu prinsip dövlətimizin suverenliyinin və siyasi müstəqilliyinin əsas təminatlarından biridir.

Cənubi Qafqaz uzun illərdir Rusiya, ABŞ, Avropa İttifaqı, Türkiyə, İran və Çin kimi güc mərkəzlərinin maraqlarının kəsişdiyi regiondur. Bu baxımdan Şençjen görüşünün mümkün nəticələri regionumuzda siyasi proseslərə də təsirsiz ötüşməyə bilər. Xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması, sülh müqaviləsinin perspektivləri və davamlı regional təhlükəsizliyin təmin olunması diqqət tələb edən məsələlərdir.

Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş dövlət kimi regionda yeni əməkdaşlıq mərhələsinin formalaşmasında maraqlıdır. Lakin Cənubi Qafqazın gələcəyi yalnız böyük dövlətlərin maraqları əsasında müəyyənləşdirilməməlidir. Region dövlətlərinin suveren hüquqları, siyasi iradəsi və legitim maraqları əsas götürülməlidir. Davamlı sülhün təmin olunması da ilk növbədə region ölkələrinin qarşılıqlı razılığına və əməkdaşlığına əsaslanmalıdır.

Şençjen görüşünün Azərbaycan üçün əhəmiyyəti yalnız siyasi məsələlərlə məhdudlaşmır. Böyük dövlətlər arasındakı münasibətlər beynəlxalq ticarətə, investisiya mühitinə və nəqliyyat marşrutlarının inkişafına da təsir göstərir.                                        

Çindən və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan Orta Dəhliz ölkəmizin strateji üstünlüklərindən biridir. Bu marşrut Azərbaycanın tranzit imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, onu Avrasiyanın mühüm logistika mərkəzlərindən birinə çevirmək potensialına malikdir.

Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması və Naxçıvanla Azərbaycanın əsas hissəsi arasında nəqliyyat əlaqələrinin təmin edilməsi də region üçün yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər. Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır: bütün kommunikasiyalar dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə uyğun şəkildə açılmalıdır.

Bu şəraitdə ölkəmizin əsas vəzifəsi böyük dövlətlərin iqtisadi maraqlarının kəsişməsindən səmərəli istifadə edərək tranzit potensialını milli iqtisadi inkişafın mühüm amilinə çevirməkdir.

Enerji təhlükəsizliyi müasir beynəlxalq siyasətin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Təbii qaz ixracı, neft infrastrukturu, Cənub Qaz Dəhlizi və bərpaolunan enerji layihələri ölkəmizin beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirir.

ABŞ, Çin və Rusiya arasında münasibətlərin dəyişməsi dünya enerji bazarlarına, qiymətlərə və investisiya axınlarına təsir göstərə bilər. Buna görə də Azərbaycan etibarlı enerji tərəfdaşı mövqeyini qorumaqla yanaşı, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə də xüsusi diqqət yetirməlidir. Müasir texnologiyalar, sənaye, kənd təsərrüfatı, rəqəmsal iqtisadiyyat və alternativ enerji uzunmüddətli inkişafın əsas istiqamətlərinə çevrilməlidir.

Şençjendə keçiriləcək görüş dünyanın üç böyük dövlətinin liderlərinin qlobal siyasi və iqtisadi proseslərə yanaşmalarını müəyyənləşdirmək baxımından diqqətəlayiq hadisədir. Lakin görüşün konkret nəticələrini əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Onun real əhəmiyyəti yekun qərarlardan və sonrakı siyasi addımlardan asılı olacaq.

Azərbaycan üçün əsas məsələ dəyişən beynəlxalq münasibətləri düzgün qiymətləndirmək, yaranan imkanlardan istifadə etmək və mümkün risklərə qarşı milli maraqları qorumaqdır. Ölkəmiz böyük dövlətlərin rəqabət meydanına çevrilmək deyil, beynəlxalq əməkdaşlığın etibarlı və bərabərhüquqlu iştirakçısı olmaq istəyir. Coğrafiya ölkənin yerini müəyyənləşdirir, lakin onun gələcəyini siyasi iradə, düzgün strategiya və xalqın birliyi formalaşdırır.

Dünya dəyişə, güc mərkəzləri və siyasi ittifaqlar yenilənə bilər. Ancaq Azərbaycanın müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü və milli maraqları dövlət siyasətimizin dəyişməz prinsipləri olaraq qalmalıdır. Şençjendə böyük dövlətlər dünya məsələlərini müzakirə edərkən Azərbaycan da öz milli maraqlarına əsaslanan müstəqil siyasəti ilə dəyişən dünya düzənində mövqeyini möhkəmləndirməlidir.


Əlövsət HÜSEYNQULIYEV                                                                                                                                                                                     

Beynəlxalq Antiterror Birliyi Prezidentinin müşaviri,                                                                                                                                                                               Antiterror və təhlükəsizlik üzrə ekspert