Yol, enerji, təhsil, mənzil və kənd təsərrüfatına yönələn investisiyalar Naxçıvanın gələcək iqtisadi modelinin konturlarını müəyyənləşdirir

Naxçıvan Muxtar Respublikasında 2026–2027-ci illər ərzində həyata keçiriləcək investisiya layihələri regionun inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyur. Ümumilikdə 258 milyon manat vəsaitin müxtəlif istiqamətlər üzrə bölüşdürülməsi göstərir ki, qarşıdakı dövr üçün əsas hədəf yalnız mövcud infrastrukturu yeniləmək deyil, eyni zamanda Naxçıvanın iqtisadi dayanıqlığını və rəqabət qabiliyyətini artırmaqdır.

Bu vəsaitin bölgüsünə iqtisadi baxımdan nəzər saldıqda üç əsas istiqamət xüsusilə seçilir: infrastrukturun yenilənməsi, enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və insan kapitalına investisiya.

İnvestisiya paketində ən böyük pay yol infrastrukturuna və energetikaya ayrılıb. Yol təsərrüfatına 70 milyon manat, enerji layihələrinə isə 66 milyon manat vəsait nəzərdə tutulması təsadüfi deyil.

Yol infrastrukturu iqtisadiyyatın bütün sahələrinə birbaşa təsir edən əsas amillərdən biridir. Keyfiyyətli yollar daşınma xərclərini və vaxt itkisini azaldır, rayonlararası iqtisadi əlaqələri gücləndirir, kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlara çıxışını asanlaşdırır. Başqa sözlə, yol tikintisinə qoyulan vəsait yalnız asfalt və tikinti layihəsi deyil, həm də iqtisadi dövriyyənin sürətləndirilməsi üçün investisiyadır.

Enerji istiqamətindəki sərmayələr isə daha uzunmüddətli nəticə vəd edir. Günəş və hidroenerji layihələrinin paralel şəkildə həyata keçirilməsi Naxçıvanın enerji portfelinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

“Şəms-1” və “Üfüq” günəş elektrik stansiyaları, eləcə də Ordubad və Tivi su elektrik stansiyaları üzrə layihələr Naxçıvanın enerji strategiyasında yeni mərhələdən xəbər verir.

Burada əsas məsələ yalnız əlavə elektrik enerjisi istehsal etmək deyil. Enerji mənbələrinin müxtəlifləşdirilməsi regionun enerji təhlükəsizliyini artırır və gələcəkdə xarici enerji təminatından asılılığın azalmasına imkan yaradır.

Xüsusilə günəş enerjisi baxımından Naxçıvanın təbii potensialı bu istiqamətdə böyük imkanlar yaradır. Buna görə də bərpa olunan enerji layihələrini yalnız ekoloji layihə kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu layihələr eyni zamanda iqtisadi təhlükəsizlik və uzunmüddətli enerji strategiyasının tərkib hissəsidir.

İnvestisiya paketinin diqqət çəkən digər istiqaməti sosial infrastrukturdur. 1000 yerlik yataqxananın, 640 yerlik məktəbəqədər müəssisələrin yaradılması və mənzil fondunun təmiri ilk baxışda birbaşa iqtisadi gəlir gətirən layihələr kimi görünməyə bilər. Lakin uzunmüddətli perspektivdə onların iqtisadi əhəmiyyəti kifayət qədər böyükdür.

Məsələn, müasir təhsil infrastrukturu gələcək əmək bazarının keyfiyyətinə təsir edir. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin genişləndirilməsi isə ailələrin, xüsusilə valideynlərin əmək bazarında iştirak imkanlarını artırır.

Deməli, bu istiqamətdəki xərclər sadəcə sosial məsələ deyil. Əslində bunlar insan kapitalına qoyulan investisiyalardır.

Kənd təsərrüfatında ekstensiv modeldən intensiv modelə keçidin təşviqi də sərəncamın iqtisadi baxımdan maraqlı istiqamətlərindəndir.

Burada məqsəd yalnız fermerə maliyyə dəstəyi göstərmək deyil. Əsas hədəf eyni resurslardan daha yüksək məhsul əldə etmək, məhsuldarlığı artırmaq və kənd təsərrüfatında müasir idarəetmə modellərini tətbiq etməkdir.

Dövlət dəstəyi ilə pilot kooperativlərin yaradılması isə xüsusilə əhəmiyyətlidir. Əgər bu modellər uğurlu nəticə verərsə, onların daha geniş ərazilərdə tətbiqi mümkündür.

Bu yanaşma Naxçıvan kənd təsərrüfatında “daha çox resurs” modelindən “daha yüksək səmərəlilik” modelinə keçidin başlanğıcı ola bilər.

Əsas sual: 258 milyon manat nə qədər səmərə yaradacaq?

İnvestisiya paketinin miqyası böyükdür. Lakin istənilən investisiya proqramında əsas göstərici ayrılan vəsaitin həcmi deyil, həmin vəsaitin yaratdığı nəticədir.

Burada bir neçə mühüm məsələ diqqətdə saxlanılmalıdır.

İlk növbədə maliyyələşmə mənbələrinin strukturu şəffaf şəkildə izlənilməlidir. Vəsaitin dövlət və Naxçıvan büdcəsi arasında necə bölüşdürülməsi regionun maliyyə dayanıqlığını qiymətləndirmək baxımından vacib göstəricidir.

İkinci məsələ icra keyfiyyətidir. Eyni vaxtda yol, enerji, sosial infrastruktur və kənd təsərrüfatı layihələrinin həyata keçirilməsi ciddi koordinasiya tələb edir. Layihələrin vaxtında tamamlanması ilə yanaşı, onların keyfiyyəti və sonrakı istismar xərcləri də nəzərə alınmalıdır.

Üçüncü məsələ isə investisiyaların bir-birini tamamlamasıdır. Məsələn, yeni yol infrastrukturu istehsal və kənd təsərrüfatı layihələri ilə əlaqələndirilərsə, onun iqtisadi effekti daha yüksək olar. Eyni şəkildə, enerji layihələrinin sənaye və biznes sektorunun inkişafı ilə paralel aparılması investisiyanın gəlirliliyini artırar.

2026–2027-ci illər üçün nəzərdə tutulan 258 milyon manatlıq investisiya paketini yalnız tikinti və abadlıq layihələrinin məcmusu kimi qiymətləndirmək doğru olmaz.

Bu sərmayələr bir-birini tamamladığı halda, Naxçıvan üçün daha geniş iqtisadi model formalaşdıra bilər.

Bu baxımdan sərəncamın əsas mesajı qısamüddətli iqtisadi stimuldan daha genişdir. Söhbət Naxçıvanın əsas fondlarının yenilənməsi, enerji potensialının gücləndirilməsi, insan kapitalının inkişafı və real sektorun modernləşdirilməsi üzərində qurulan uzunmüddətli inkişaf xəttindən gedir.

Nəticədə isə ayrılan 258 milyon manat real uğuru bir rəqəmlə deyil, onun Naxçıvan iqtisadiyyatında yaratdığı əlavə istehsal, yeni iş yerləri, artan məhsuldarlıq, azalan xərclər və yüksələn həyat keyfiyyəti ilə ölçüləcək.

Mətin KAMAL

İqtisadçı-jurnalist